Lịch sử mì ăn liền (P1): Từ ý tưởng dùng để cứu đói

Ngày nay mì ăn liền hầu hết đều có mặt ở mọi gia đình trên khắp thế giới, trở thành món ăn quen thuộc bởi tiện lợi. Nhưng ít ai biết về lịch sử hình thành và phát triển của nó, sản phẩm này lúc mới ra đời đóng vai trò quan trọng nhằm cứu đói ở các nước nghèo trên khắp thế giới.

Ngô Bách Phúc: Người Đài Loan đến Nhật Bản

Nhật Bản qua cải cách vào thời kỳ Minh Trị mà trở nên hùng mạnh, năm 1894 diễn ra chiến tranh Trung – Nhật, Quân Nhật nhờ được trang bị vũ khí hiện đại đã đánh bại nhà Thanh. Tháng 4/1895, hai bên ký Hiệp ước Mã Quan với các điều khoản, trong đó nhà Thanh phải nhượng lại Đài Loan cho Nhật Bản.

Năm 1910 một gia đình thương nhân giàu có ở Đài Loan sinh được người con trai là Ngô Bách Phúc. Khi Bách Phúc còn nhỏ thì không may cha mẹ mất sớm, nên cùng anh em ở với ông bà nội. Gia đình ông bà nội cũng giàu có, chủ của cửa hàng kinh doanh vải.

Ngô Bách Phúc: Ảnh chụp năm 1930. (Ảnh: nippon.com, Wikipedia, Public Domain)

Năm 1932 khi 22 tuổi, Ngô Bách Phúc dùng tiền thừa kế từ cha để lại thành lập công ty Đông Dương Mạc Đại Tiểu” 東洋莫大小 (Đông Dương ý chỉ vùng biển phía đông) chuyên nhập hàng dệt kim từ Nhật về bán ở Đài Loan. Công việc kinh doanh rất thành công, hàng lấy về không đủ để bán.

Năm 1933 Ngô Bách Phúc mở thêm chi nhánh ở Osaka (Nhật Bản) bởi đây là trung tâm dệt may lớn nhất của Nhật lúc bấy giờ, đồng thời học Đại học Ritsumeikan chuyên ngành kinh tế ở Kyoto (nằm gần Osaka). Ban ngày làm việc, còn tối đến thì đi học.

Sau khi học xong Ngô Bách Phúc ở lại Nhật Bản điều hành công việc, việc kinh doanh ở Nhật Bản ngày càng mở rộng và được xem là trụ sở chính của công ty, Đài Loan lúc này lại thành chi nhánh.

Tháng 3/1945 Ngô Bách Phúc kết hôn với người con gái Nhật Bản là Ando Masako. Theo phong tục Nhật thì khi kết hôn, hai vợ chồng phải chung một họ, vì thế ông lấy tên theo họ vợ là Ando, tên là Momofuku (nghĩa là Bách Phúc).

Muốn giúp dân nhưng lại bị bắt

Năm 1945 chiến tranh thế giới II kết thúc, Nhật Bản thuộc nước thua trận, quân đồng minh tiến vào Nhật Bản và đặt Tổng hành dinh GHQ ở đây.

Chiến tranh cũng đã phá hủy nhà xưởng, công ty của Ando phải đóng cửa cả ở Osaka và Đài Loan.

Lúc này kinh tế rất khó khăn, dân chúng cơ cực, thất nghiệp rất nhiều. Ando quyết định lập công ty làm muối nhằm giúp dân chúng địa phương có việc làm, việc trả công cho người lao động ông không xem là trả lương, mà là học bổng bởi mang tính chất giúp đỡ hơn là đơn thuần trả tiền công.

Các khoản trả học bổng này không hạch toán sổ sách kế toán là trả lương cho người lao động nên cũng không chịu thuế thu nhập, việc này bị giới chức GHQ xem là trốn thuế. Dù Ando giải thích làm điều này vì muốn giúp đỡ dân chúng, nhưng không được chấp nhận và xem đây là hành vi trốn thuế, Ando phải chịu án 2 năm tù giam.

Khi ông ngồi tù, công ty của ông phải thanh lý dần tài sản để trả tiền cho người lao đông thôi việc, khi ông ra tù thì công ty hầu như mất sạch.

Công ty bị phá sản

Khi ra tù Ando vẫn chứng kiến người dân sống trong cảnh nghèo đói, người dân ở Osaka phải xếp hàng dài ở các cửa hàng để được ăn một bát mì.

Bộ Y tế Nhật Bản kêu gọi dân chúng chuyển sang ăn bánh mì vì được Mỹ hỗ trợ bột mì. Tuy nhiên bột mì thời đấy chỉ dùng làm bánh mì, người Nhật lại không quen ăn bánh mì, vì họ đã quen ăn cơm và mì sợi hơn. Nhưng Nhật đang gặp khó khăn, không có công ty nào cung ấp đủ mì cho dân chúng, sản phẩm mì chủ yếu dạng sợi thô cung cấp cho các quán ăn.

Từ thời điểm này Ando nghĩ đến việc tạo ra món ăn giúp dân chúng chống đói, tuy nhiên công ty muối của ông gặp khó khăn nên ông phải dành thời gian vào đó.

Ando cũng được tín nhiệm mời làm Hội trưởng “Tín dụng hợp tác Hoa kiều Osaka” chủ yếu phục vụ cộng đồng người Đài Loan ở Nhật Bản.

Ando được tín nhiệm mời làm, nhưng ông lại không am hiểu về ngân hàng. Vì thế năm 1957 khi dân chúng rút tiền ồ ạt thì “Tín dụng hợp tác Hoa kiều Osaka” cũng phá sản, khiến Ando phải bỏ hết tài sản cá nhân, kể cả công ty muối của ông để giải quyết nợ nần, ông chỉ còn lại căn nhà và khu vườn nhỏ.

Những gói mì ăn liền đầu tiên ra đời

Lúc này Ando mới nhớ lại ý tưởng trước đó về việc tạo ra món ăn giúp dân chúng chống đói, ông nghĩ món ăn này cần phải thật tiện lợi đến mức chỉ cần đổ nước sôi vào là ăn ngay được.

Ông dựng một cái lán nhỏ khoảng 10 m² sau vườn nhà ở, tự nghiên cứu món ăn gần một năm. Ông chọn món mì sợi vì đây là món ăn phổ biến của người Nhật, tuy nhiên sau gần 1 năm vẫn chưa có kết quả.

Mô phỏng lại hình ảnh cái lán nhỏ trong vườn nơi Amdo tạo ra mì ăn liền. (Ảnh: Tokumeigakarinoaoshima, Wikipedia, CC)

Sau này trong tự truyện của mình Ando Momofuku viết rằng: Một lần ông nhìn vợ chiên món 天ぷら (tempura), ông nhận thấy việc chiên trong dầu làm bay hơi nước nhanh, từ đó ông nghĩ ra phương pháp chiên nhanh để làm khô mì.

Ando Momofuku áp dụng tạo phương pháp chiên nhanh trong dầu nóng: Sợi mì sau khi hấp được nhúng vào nước súp gia vị rồi chiên ở nhiệt độ khoảng 150 °C. Nước bốc hơi gần như tức thì, để lại sợi mì khô, xốp, có thể bảo quản lâu. Khi cho nước nóng vào, sợi mì hút nước và mềm trở lại chỉ trong vài phút.

Ngày 25/8/1958 mì ăn liền đầu tiên mang tên チキンラーメン (Chicken Ramen) được bán ra thị trường, đây là những gói mì ăn liền đầu tiên trên thế giới.

Giá bán Chikin Ramen là 35 yên/gói, đắt hơn mì tươi đến 6 lần, nhưng vẫn rẻ hơn nhiều so với một bát mì bán ở tiệm. Nhưng người Nhật bây giờ đa số dân nghèo, một sản phẩm mới ra như thế họ chưa dễ tiếp cận, giới kinh doanh bán buôn cũng hoài nghi.

Tuy nhiên dần dần công chúng phát hiện ra loại mì này được đóng gói và bảo quản được thời gian rất lâu vì thế mà quyết định mua sản phẩm này.

Ando quyết định lập công ty Nissin Food Products Co., Ltd. (Nhật Thanh Thực Phẩm) để sản xuất mì ăn liền.

(Còn nữa)

Trần Hưng

Theo trithucvn2.net