Vua tự nhận lỗi sai về mình mà sửa mới trở thành bậc minh quân

Ngày nay ít có quan chức nào nhận lỗi trước dân, nhận sai về mình trước cấp dưới, dù có làm sai cũng không muốn nhận lỗi. Vào thời quân chủ, không chỉ quan mà có những vị Vua khi thấy mình sai cũng tự nhận lỗi về mình, nhất là vua Lê Thánh Tông nhận lỗi về mình mà trở thành bậc minh quân.

Vua Lý Cao Tông nhận lỗi trước dân

Năm 1175 vị Vua thứ 7 của nhà Lý là  Lý Cao Tông lên ngôi khi mới 2 tuổi, vì Vua còn quá nhỏ nên Tô Hiến Thành làm Phụ chính, nhờ đó mà Xã Tắc vẫn được yên bình.

Năm 1179 Tô Hiến Thành mất, trước khi mất đã tiến cử người tài là Trần Trung Tá. Đỗ Thái hậu dù khen Trần Trung Tá nhưng sau đó lại cho em trai là Đỗ An Di làm Phụ chính, từ đó vua Cao Tông từ đứa trẻ ngoan dần dần càng lớn càng trở nên hư hỏng.

Vua nghe lời gian thần khiến dân chúng ngày càng lầm than, đói kém khắp nơi, dân chúng nổi lên. Trước thực trạng này Vua nhận ra sai lầm ở mình, năm 1207 Vua xuống chiếu nhận lỗi với dân chúng:

“Trẫm còn bé mà phải gánh vác việc lớn, ở tận nơi cửu trùng, không biết được cảnh khó khăn của dân chúng, nghe lời bọn tiểu nhân mà gây nên oán với kẻ dưới. Dân đã oán thì trẫm còn biết dựa vào ai? Nay trẫm sẽ sửa lỗi, cùng dân đổi mới. Ai có ruộng đất, sản nghiệp bị sung công sẽ được hoàn lại” (Đại Việt sử lược)

Tiếc rằng vua Lý Cao Tông nhận sai quá muộn màng, không thể sửa sai vì chỉ 3 năm sau Vua đã qua đời.

Vua Lê Thánh Tông nhận lỗi về mình – trở thành bậc minh quân

Vua Lê Thánh Tông được xem là một vị vua anh minh, tạo ra thời kỳ Hồng Đức thịnh trị bậc nhất trong lịch sử, cũng là vị Vua nhiều lần nhận sai về mình mà sửa, lại xem trọng người thẳng thắn nói lên được cái sai của mình.

Quốc tử giám Tế tửu kiêm Văn minh điện đại học sĩ Nguyễn Bá Kỳ dâng sớ trách Vua chỉ chuộng lối học phù hoa, vô dụng mà không chú ý kinh, sử, trái với lẽ thường.

Vua Lế Thánh Tông nhận sớ chê mình thì làm ngày một bài văn phản bác lại. Nhưng sau đó nghĩ lại Vua thấy Bá Kỳ trách mình thật đúng, nhận ra mình đã sai, Vau liền xuống dụ nhận lỗi:

“Trẫm vừa xem hết tờ sớ, ngươi bảo là trẫm không chú ý kinh, sử, lại chuộng lối học phù hoa, vô dụng, chỉ ngụ ý ở ngoài mây khói. Nếu ta ưa chuộng văn hoa, không lấy gốc kinh, sử, thì còn sách nào nữa? Ta tự xét mình, xét lời ngươi nói, thì trong bốn chữ “phù hoa vô dụng” kia, thực đã gồm cả lòng trung rồi, thế mà ta lại làm văn mà biện lại, thì ta thực có lỗi. Lúc ấy, ngươi đã kịp thời can ngăn, chẳng vì thế mà giữ ý” (Đại Việt Sử ký Toàn thư)

Từ đó Vua rất trọng dụng Bá Kỳ, khi ông mất, vua Thánh Tông thương tiếc ban dụ rằng: “Ngươi thờ vua trung thành, giữ mình chính trực, sớm tối ở bên ta, nay đã được 6 năm, lúc thoi thóp rồi mà lòng trung vẫn mãi chưa thôi!” (Đại Việt Sử ký Toàn thư).

Vua Lê Thánh Tông. (Ảnh từ nghiencuulichsu.com)

Đại Việt Sư ký Toàn thư cũng ghi chép sực việc như sau: Năm 1467 vùng đông bắc có loạn quân, Tổng binh Bắc Bình Lê Hối đưa quân đánh dẹp nhưng không được, Triều đình cử thêm quan quân đến đánh cũng không xong. Lê Hối phải về Kinh thành chịu tội.

Thượng thư bộ Hình là Trần Phong xét hỏi, rồi xử theo quân lệnh. Sau đó thấy Lê Hối có công nên xin cho theo luật “Bát nghị”.

(Bát Nghị: Là 8 người có tội đáng được chiếu cố miễn giảm, gồm: thân thích, cố cựu, hiền thần, người tài cán, bậc sang trọng, kẻ siêng năng, tân khách).

Đô Ngự sử Trần Xác cũng nói rằng: “Hối đã giao cho pháp ty xét hỏi, nên theo luật Bát nghị. Chỉ có tội đại ác, phản nghịch mới không được nghị xét thôi, chưa bao giờ thấy phạm pháp mà không nghị xét cả”

Vua Lê Thánh Tông muốn trị tội Lê Hối thua trận nên cho rằng Trần Xác phạm tội du thuyết: “Quân pháp chỉ có một chứ không có hai, lời Xác nói thế là đã tách làm hai đấy, hoàn toàn không phải là bàn về quân pháp, chỉ là lời du thuyết mà thôi, nên trị hắn về tội du thuyết”

Tuy nhiên sau đó bình tâm lại, Vua nhận thấy mình đã sai rồi, liền nhận lỗi ngay về mình: “Ta vu oan nhà ngươi là kẻ du thuyết, đó là ta lỡ lời. Ngươi có mưu kế gì hay, cứ vào nói với ta, để như cơn mưa ngọt khi đại hạn, như con thuyền lúc cần qua sông. Hãy kính nhớ lấy”.

Vua không chỉ nhận sai về mình, mà còn nói mong lời nói thẳng “như cơn mưa ngọt khi đại hạn”, trọng dụng người đã chỉ ra điều sai của mình, nhờ đó mà trở thành bậc minh quân tạo ra 27 năm Hồng Đức thịnh nổi tiếng lịch sử, được xem là khuôn vàng thước ngọc cho các Triều đại khác noi theo.

Trần Hưng

Theo trithucvn2.net

Các bài viết liên quan:

Bóng đêm là gì? Mộ đức vua Trần Nhân Tông hiện ở đâu? Những bí ẩn của 12 cung hoàng đạo Những hòn đá tiên tri về Trung Quốc Thổ dân da đỏ và những câu nói đáng suy ngẫm về cuộc sống loài người Câu chuyện trị quốc của Đường Thái Tông, minh quân thời thịnh thế Nghệ thuật tranh thêu tinh tế của người Trung Hoa cổ đại Lãnh thổ nước Việt xưa kia lớn gấp 10 lần ngày nay